Aanleiding
Den Haag wordt heter en afwisselend droger of natter. Op warme dagen zijn versteende straten en pleinen onaangenaam heet. Bij zware buien kan het water moeilijk weg. Meer groen, meer schaduw en meer ruimte voor water maken buurten koeler, aantrekkelijker en beter bestand tegen piekbuien.
Den Haag doet al veel. Sinds eind 2024 werkt de gemeente gebiedsgericht aan de vergroening van versteende wijken, en er lopen meerjarige onderhoudsprogramma’s voor straten, stoepen en riolering. Dat is een goede basis.
De grootste winst zit nu in de combinatie. Wie de straat toch openlegt, kan daar meteen groen, schaduw en waterberging voor terugkrijgen. Dat vraagt geen nieuw programma en geen extra eisen bovenop bestaande regels, maar een andere standaardkeuze binnen werk dat al gepland en begroot staat.
Bewoners merken dat verschil binnen duizend stappen van hun voordeur: koelere straten, een plein dat in de zomer bruikbaar blijft en stoepen die er netjes en toegankelijk bij liggen. Ook ondernemers en bezoekers hebben er baat bij, omdat winkelstraten op warme dagen aantrekkelijker blijven.
Daarom adviseren wij vijf praktische stappen. De rode draad: begin in de buurten waar de groenachterstand het grootst is en maak vergroening standaard bij werkzaamheden die toch al plaatsvinden.
Advies Haags Klimaatberaad
Advies 1: Begin in de buurten waar de groenachterstand het grootst is
Geef 16 buurten zichtbaar voorrang
Zestien Haagse buurten hebben volgens een analyse van Natuur & Milieu eind 2025 de grootste groenachterstand: Bezuidenhout-West, Componistenbuurt, Duindorp, Heesterbuurt, Huygenspark, Koningsplein e.o., Laakkwartier-Oost, Oostbroek-Noord, Oostbroek-Zuid, Oud-Scheveningen, Rivierenbuurt-Noord, Rustenburg, Scheveningen-Badplaats, Schildersbuurt-Noord, Schildersbuurt-Oost en Schildersbuurt-West1.
De internationaal gebruikte 3-30-300-vuistregel kan hierbij als richtinggevende meetlat worden gebruikt: drie bomen in het zicht vanuit iedere woning, 30 procent kroonbedekking per buurt en op maximaal 300 meter een park of plantsoen. De regel hoeft geen nieuwe Haagse norm te worden, maar kan helpen om per buurt zichtbaar te maken waar de groenachterstand het grootst is en of deze in de tijd afneemt.
1 https://www.denhaagfm.nl/dhfm/5042991/van-schilderswijk-tot-laakkwartier-haagse-wijken-warmer-en-kwetsbaarder-door-gebrek-aan-groen
Geef deze buurten zichtbaar voorrang. Maak per buurt duidelijk welke straten, pleinen, schoolpleinen, speelplekken en looproutes wanneer worden aangepakt. Zo zien bewoners dat hun wijk aan de beurt is en weten zij waarop zij kunnen aanhaken. Het is bovendien de volgorde met naar verwachting het grootste effect per euro, omdat hitte, wateroverlast en een tekort aan schaduw zich juist in deze buurten opstapelen.
Pas de uitvoering aan op de Haagse bodem
Werk met één stedelijk uitgangspunt, maar pas de technische uitvoering aan op de ondergrond. Wat op zand goed werkt, werkt niet automatisch op veen of slecht doorlatende bodem. Zo voorkomen we maatregelen die op papier groen zijn, maar in de praktijk verdrogen, onvoldoende water opvangen of binnen enkele jaren opnieuw moeten worden aangelegd. Dat scheelt herstelkosten.
Maak meedoen eenvoudig en biedt extra ondersteuning
In buurten met veel verhuizingen, huurwoningen of weinig bewonersorganisaties is een subsidie of website alleen niet genoeg. Maak deelname voor bewoners praktisch: communiceer in de wijk op logische plekken zoals scholen, bibliotheken en buurthuizen. Help daarnaast aanvragen en bied waar mogelijk ondersteuning bij aanleg en onderhoud. Het gaat hierbij niet om nieuwe regelingen, maar om minder drempels bij wat er al is. Het doel is niet alleen informeren, maar bewoners laten ervaren dat groen geen extra last is, maar iets dat hun straat koeler, mooier en prettiger maakt en veel gezondheidsvoordelen oplevert.
Andersom geldt dit ook. Soms lopen bewoners voor op de plannen van de gemeente. Deze energie wil je stimuleren. Het kan frustreren als een groepje enthousiaste bewoners constateert dat men ‘al 2 jaar op hetzelfde plekje op de prioriteit lijst van de gemeente staat’. Het gevaar bestaat dan dat mensen afhaken, terwijl ze juist een katalysator voor de wijk kunnen zijn. Stimuleer dan ook initiatieven die al uit de stad komen. Partijen als Ruimtemakers2 kunnen hier ook bij helpen.
Regel onderhoud vanaf het begin
Groen heeft pas blijvende waarde als het ook na jaren goed functioneert. Leg daarom bij ieder project vast wie het onderhoud doet, welk budget beschikbaar is en welke beplanting past bij hitte, droogte en piekbuien. Neem dat mee in de meerjarige onderhoudsprogramma’s, zodat aanleg en beheer vanaf het begin uit één begroting worden bekeken. Hierbij is het ook waardevol om te kijken naar de aanpak van gemeente Leiden die als koploper wordt gezien3. Wijkvernieuwingen worden hier anders aangepakt. De afdeling Beheer is hier namelijk opdrachtgever, in plaats van een
2 https://www.ruimtemakersdenhaag.nl/
3 https://klimaatadaptatienederland.nl/actueel/actueel/nieuws/2026/leiden-loopt-voorop-duurzame-wijkvernieuwingen/
projectafdeling. Dat zorgt in de praktijk voor een integraler plan wat de stad beter ondersteunt bij een veranderend klimaat.
Kies daarnaast voor structureel groen boven tijdelijke aankleding. Seizoensbakken met bloemen kunnen een straat opfleuren, maar vragen relatief veel onderhoud en leveren minder blijvende schaduw en wateropvang dan bomen, plantvakken en groenstroken.
Het Haags Klimaatberaad heeft begrepen dat bermen met kleurrijke bloembollen danwel gazon tussen 6 en 20 keer per jaar gemaaid worden, terwijl ecologisch beheerde bermen slechts twee keer per jaar gemaaid worden. Dat laatste levert niet alleen een forse kostenbesparing op, maar zorgt ook voor groen dat beter om kan gaan met wisselende weersomstandigheden.
Advies 2: Maak vergroening zichtbaar voor de deur
Den Haag begint niet vanaf nul. Het Actieprogramma Klimaatadaptatie en Vergroenen Versteende Wijken leverde in 2024 ruim 12.000 m² extra groen en 225 bomen op4. Er wordt expliciet ingezet voor extra groen in versteende gebieden, meer groenstroken, bomen en het terugbrengen van water in de stad. Ons advies sluit daarop aan: begin niet opnieuw, maar bouw voort op wat er al gebeurt. Versnel, maak het zichtbaarder en maak meedoen makkelijker.
Maak brede stoepen standaard groener
Nette, veilige en toegankelijke stoepen en meer groen hoeven elkaar niet in de weg te zitten. Bij het herstellen van scheve tegels en wortelopdruk is het logische moment om beide tegelijk te regelen. Hiervoor hoeft geen parkeerplaats te verdwijnen.
De Haagse handreiking voor toegankelijke buitenruimte gaat uit van ten minste 1,80 meter vrije doorloopruimte, en ten minste 2,40 meter in voetgangersgebieden. Waar een stoep breder is dan dat, is er ruimte voor een groenstrook, plantvak of geveltuin zonder dat de doorgang smaller wordt. Faciliteer de dialoog met bewoners om met elkaar te overleggen hoe deze ruimte het beste ingericht kan worden. Vrije doorloopruimte blijft altijd leidend, ook voor rollators, rolstoelen en kinderwagens.5
Draai bij onderhoud en herinrichting de volgorde om: groen, tenzij. Arnhem past dit principe al toe: wordt een stoep opnieuw aangelegd, dan is groen het uitgangspunt en komt er alleen verharding terug waar mensen echt moeten lopen6. Dit vraagt geen nieuwe eisen, maar een andere standaardkeuze binnen werk dat toch al plaatsvindt.
4 https://www.denhaag.nl/pers/den-haag-gaat-versteende-wijken-fors-vergroenen/
5 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/12963971/1
6 https://steenbreek.nl/arnhem-gaat-in-binnenstad-ruimte-creeren-voor-groen/
Maak het bewoners makkelijk
Veel bewoners willen zelf iets doen, maar kennen de spelregels niet. Maak de Haagse regels voor geveltuinen eenvoudig vindbaar: een geveltuin mag 45 centimeter breed zijn, zolang er minimaal 1,50 meter vrije doorgang op de stoep overblijft. Sluit daarbij aan op bestaande initiatieven zoals Operatie Steenbreek.7
Verlaag ook de praktische drempel. In Rotterdam hoeven bewoners zware tegels niet zelf weg te brengen: de gemeente haalt ze op met de Tegeltaxi, en soms krijgen bewoners er tuinaarde bij8. In Den Haag is dat te koppelen aan de bestaande routes voor grofvuil.
We juichen het zeer toe dat de gemeente elk jaar gratis bomen aan haar bewoners uitdeelt. In zomer 2026 is de actie zelfs sterk overvraagd (3.000 aanvragen voor 2.200 bomen)9. Dit toont dat bewoners graag willen bijdragen en we adviseren dan ook het aanbod volgend jaar significant te verhogen. Let hierbij wel op de bekendheid en toegankelijkheid van deze actie voor bewoners van de meest versteende wijken (zie advies 1).
Benut ruimte die nu niets oplevert
Gebruik kale boomspiegels, overbodige verharding en geschikte stroken langs de stoep voor extra groen en wateropvang. Utrecht maakt van kale boomspiegels minituintjes en legt infiltratiestroken langs de stoep aan, zodat regenwater de plantvakken of tuin in loopt in plaats van het riool te belasten10.
Hierdoor ontstaat meer groen zonder extra ruimteclaim en zonder aankoop van grond. Ook zorgt dit voor significante vermindering van wateroverlast. Hierbij is het wel belangrijk om in het programma van eisen op te nemen dat de kolk niet boven het plantvak ligt, anders gaat het water alsnog rechtstreeks naar het riool, in plaats van naar het groen.
Begin met voorbeeldstraten
Kies in de buurten met de grootste groenachterstand enkele voorbeeldstraten waar bewoners binnen één seizoen resultaat zien. Houd daar bij wat het oplevert en wat het kost, en schaal op wat aantoonbaar werkt.
Combineer daar groenstroken, geveltuinen, boomspiegels en plantvakken. Communiceer duidelijk wat bewoners zelf kunnen doen en wie verantwoordelijk is voor het onderhoud.
7 https://www.denhaag.nl/nl/natuur-en-milieu/groen-en-bomen/gevel-en-boomtuintjes/
8 https://www.rotterdam.nl/tegeltaxi
9 https://duurzaamdenhaag.nl/projecten/bomen-voor-den-haag
10 https://www.utrecht.nl/wonen-en-leven/verkeer/verkeersprojecten/regenpijp-afkoppelen-in-uw-straat
Stimuleer woningcorporaties
In sommige wijken van de stad, zijn woningcorporaties bepalend voor de groene leefomgeving van bewoners. Stimuleer hier woningcorporaties die de gezamenlijke binnenruimte vergroenen en versnel deze ambities waar mogelijk.
Advies 3: Maak pleinen en speelplekken koeler en groener
De gemeente werkt al gebiedsgericht aan versteende wijken. Geef pleinen en speelplekken daarbinnen expliciet prioriteit. Juist daar komt het samen: dit zijn de plekken waar kinderen en ouderen dagelijks komen, en tegelijk de plekken die op hete dagen als eerste onbruikbaar worden.
Maak pleinen bruikbaar op hete dagen
Pleinen zijn ontmoetingsplekken voor de buurt en vaak ook het gezicht van een winkelgebied. In versteende wijken worden ze op hete dagen snel onaangenaam, waardoor mensen wegblijven op momenten dat het er juist druk zou moeten zijn. Stel daarom bij ieder pleinproject vooraf vast hoeveel groen, schaduw en wateropvang wordt toegevoegd en hoe het plein ook op warme dagen bruikbaar blijft.
Neem schaduw mee bij nieuwe speelplekken
Er worden de komende jaren veel speelplekken vernieuwd en toegevoegd. Neem schaduw daarin standaard mee in het ontwerp, niet achteraf. Combineer bomen en lage beplanting met gras of andere onverharde speelruimte waar dat kan, omdat die minder warmte vasthoudt dan steen. Tijdelijke (kunstmatige) schaduw kan helpen zolang bomen nog niet groot genoeg zijn, maar natuurlijke schaduw is een structurele oplossing en op termijn zeker een van de goedkoopste. Het RIVM rekent jonge kinderen tot de groepen die extra kwetsbaar zijn bij hitte.11
Advies 4: Vergroen ruimte die de stad al gebruikt
Ook infrastructuur en veiligheidsmaatregelen bieden kansen voor extra groen, zonder parkeerplaatsen of verblijfsruimte op te offeren en zonder extra ruimteclaim.
Vergroen vrijliggende tramsporen
Vervang waar dat technisch kan het asfalt tussen vrijliggende tramrails door gras, sedum of andere lage begroeiing. Het gaat om banen die niet door auto’s, taxi’s of hulpdiensten worden gebruikt, dus zonder gevolgen voor doorstroming of bereikbaarheid.
Beoordeel per traject beheer, droogtebestendigheid, trillingen, veiligheid bij oversteken en bereikbaarheid voor onderhoud.
11 https://www.rivm.nl/hitte/kwetsbare-groepen
Groene trambanen verminderen het verharde oppervlak en kunnen bijdragen aan verkoeling en wateropvang in de straat. Het meest logische moment om dit te doen is bij groot onderhoud aan de baan.
Maak veiligheidsmaatregelen groen en aantrekkelijk
De voetgangerszone op Grote Marktstraat in het centrum van Den Haag wordt nu beschermd door grote betonblokken. In Wenen – één van de Europese koplopers op gebied van klimaatadaptatie – is de aantrekkelijkheid van het centrum getransformeerd door grote plantbakken te introduceren12. We adviseren de betonblokken in Den Haag te vervangen door stevige plantbakken.
Pas dat principe waar mogelijk ook toe in andere winkelgebieden en drukke verblijfsplekken. Waar fysieke beveiliging nodig is, kies voor een oplossing die veiligheid combineert met groen en een aantrekkelijk straatbeeld. Dat is goed voor de verblijfskwaliteit en daarmee voor de ondernemers in die straten.
Maak vooraf duidelijk wie het groen in winkelgebieden onderhoudt. Dat voorkomt discussie achteraf tussen gemeente en ondernemers.
Advies 5: Breng water terug in de stad
Open gedempte grachten waar dat haalbaar is
Den Haag heeft al ervaring met het terugbrengen van water in de stad, zoals bij het Piet Heinplein. Onderzoek waar meer gedempte grachten opnieuw kunnen worden geopend, en koppel dat aan momenten waarop de ondergrond toch al op de schop gaat.
Open water draagt bij aan waterberging en verkoeling, versterkt het historische karakter van de binnenstad en maakt het centrum aantrekkelijker voor bewoners, bezoekers en ondernemers.
Creëer waterberging op logische plekken
Een waterbufferzone kan regenwater opvangen in natte periodes, zodat deze toegankelijk is in tijden van droogte. Creëer dit op plekken waar het niet alleen gemakkelijk aan te leggen is, maar ook dicht bij de waterbehoefte ligt. Dus bijvoorbeeld onder parkeervakken bij sportvelden. In tijden van droogte kan hiermee het sportveld besproeid worden. Dit kan ook voor Haagse pleinen een uitkomst zijn.
12 https://www.wien.gv.at/stadtplanung/neuer-markt?
Kern van het advies
De kern van het advies is eenvoudig: maak vergroening standaard bij alles wat toch al gebeurt. Bij onderhoud aan stoepen, herinrichting van pleinen, vervanging van speelplekken, werkzaamheden aan trambanen en veiligheidsmaatregelen is de eerste vraag: hoeveel onnodige verharding kan weg, en hoeveel groen, schaduw en wateropvang kan ervoor terugkomen?
Dat vraagt geen nieuw programma en geen extra eisen. Het vraagt dat vergroening standaard onderdeel is van werk dat al gepland en begroot staat, en dat het onderhoud vanaf het begin is geregeld.